‘ओलीको नियति वीपी कोइरालाको जस्तो हुनसक्छ’

पूर्व संसार  43 पटक हेरिएको

काठमाडौं । नेपाली कांग्रेसका केन्द्रीय कार्य सम्पादन समिति सदस्य डा. नारायण खड्काले एक वर्षअघि नै एमालेलाई चुनाव जित्नबाट रोक्न कांग्रेसले माओवादीसँग तीनै तहका चुनावमा तालमेल गर्नुपर्ने प्रस्ताव राखेका थिए । उनको प्रस्ताव अनुसार स्थानीय तहमा कांग्रेस-माओवादी तालमेलको अभ्यास पनि भयो । तर, प्रतिनिधिसभा र पदेशसभा चुनावमा माओवादी एमालेसँग मिल्न पुग्यो ।एमालेको बेगलाई रोक्न माओवादीसँग मिल्नुपर्ने मत निरन्तर राख्दै आएका डा. खड्का अझै पनि भूराजनीतिक अवस्थाका कारण केपी ओलीले पूरै कार्यकाल प्रधानमन्त्री चलाउन नसक्ने विश्लेषण गर्न थालेका छन् । डा.खड्का भन्छन्-०१७ सालमा वीपी कोइरालाले जुन नियति झेल्नुपर्‍यो, केपी ओलीको हकमा त्यो नदोहोरिएला भन्न सकिन्न ।

प्रस्तुत छ, कांग्रेस नेता तथा सांसद डा.नारायण खड्कासँग अनलाइनखबरले गरेको कुराकानी :

कांग्रेस किन हार्‍यो भन्ने धेरै विश्लेषणहरु आइसके, केन्द्रीय कार्य समितिले चाहिँ के निष्कर्ष निकाल्यो ?

खास गरेर जुन वामपन्थी गठबन्धन भयो मूलतः त्यसको प्रभावले गर्दा हामी हारेका हौं। वामपन्थी एकताले जनतालाई आकषिर्त गरेको हो । दोस्रो कुरा माओवादीलाई हामीले चुनावसमा सहकार्य गरेर लैजान सकेनौं । सरकारमा सहकार्य गरिरहेको शक्तिलाई चुनावमा लिएर जान सकनौं, त्यसमा नेतृत्व चुकेको हो कि भन्ने कुरा बैठकमा आयो ।

तर चुनाव हार्नुको त्यतिमात्र कारण चाहिँ होइन । पार्टीको इमेजसँगै मतदाताले चुनावमा नेताको हिरो इमेज पनि खोज्दोरहेछ । म कोबाट सुरक्षित हुन सक्छु, मेरो स्वार्थको रक्षा कसले गर्छ भन्ने मतदाताले खोज्छ । कसले देश हाँक्न सक्छ भन्ने मनोविज्ञानले पनि मतदातामा काम गर्छ ।

हाम्रा नेता (शेरबहाबदुर देउवा, रामचन्द्र पौडेल) हिरो इमेजमा आउन सक्नुभएन । जुनखालको बामपन्थी गठबन्धन बन्यो, त्यसले माहौल ल्यायो । ओलीजी र प्रचण्डजी एक ठाउँमा हुँदा त्यसले बेग्लै सन्देश दियो । उहाँहरुलाई मतदाताले हिरो फिगरका रुपमा लिए । मतदातालाई भरोसा दिन सक्नुभयो ।

हाम्रा नेता (शेरबहाबदुर देउवा, रामचन्द्र पौडेल) हिरो इमेजमा आउन सक्नुभएन । जुनखालको बामपन्थी गठबन्धन बन्यो, त्यसले माहौल ल्यायो । ओलीजी र प्रचण्डजी एक ठाउँमा हुँदा त्यसले बेग्लै सन्देश दियो । उहाँहरुलाई मतदाताले हिरो फिगरका रुपमा लिए ।

भन्नुको मतलब ओली र प्रचण्डलाई मतदाताले भरोसा गरे, तर कांग्रेसलाई भरोसा गर्न नसक्नुमा तपाईहरुका पनि केही कमजोरी समीक्षा भएन त ?

अवश्य पनि यो बीचमा हाम्रो पार्टीको परफरमेन्स राम्रो भएन । सरकारमा रहेर गरेका काम गर्व गर्न लायक भएनन् । कतिपय सरकारी निर्णय गर्दा पनि कमीकमजोरी देखियो । जनतामा के असर पर्छ भन्नेतिर ध्यान दिइएन । आइजीपी प्रकरणको कुरा गरौं वा प्रधानन्यायाधीशमाथिको महाअभियोग लगाइएको कुरा गरौं, त्यसले नकारात्मक सन्देश गयो । त्यसले धेरै ठाउँमा हामी हार्नुमा प्रत्यक्ष प्रभाव पारेको हो ।

हिरो फिगरमा पनि कांग्रेस नेताले प्रतिस्पर्धा गर्न सकेनन् होइन त ?

मलाई लाग्छ, प्रतिस्पर्धा गर्ने कुरा होइन, उहाँहरुलाई मतदाताले हिरो फिगरका रुपमा स्वीकार गरेनन् । ओलीजी एउटा फिगरको रुपमा देखिनुभयो । उहाँ एक्लै त होइन तर उहाँलाई प्रचण्डजीको पनि साथ देखियो । ओलीजीको अडानले पनि उहाँलाई एउटा स्पेस दियो । अहिले मतदाता धेरै सचेत भइसकेका छन् । भोटर्स विहेबियर चेन्ज भइरहेको छ । समग्रमा हेर्दा यो मान्छे ठीक रहेछ, यसले लिएको लाइन ठीक रहेछ भन्ने पनि भयो ।

 

आज खाडीमा हजारौं नेपाली बस्छन्, हामीलाई भन्दा बढी उनीहरुलाई यहाँको बारे खुल्दुली छ । देश बिगारे भन्ने चिन्ता उनीहरुले आफ्ना घरमा प्रकट गरिरहेका छन् । शेरवहादुरजीले के बोल्नुभयो भन्ने कुरा उनीहरुले खाडीबाट घरमा भनिरहेका हुन्छन् । त्यसको प्रभाव पनि पर्दो रहेछ,मतदातामा । मोबाइलले अहिले सबै नागरिकलाई राजनीतिक प्रति सचेतना ल्याएको छ,ओलीले राम्रो गरिरहेका छन् भनेर घरमा कन्भिन्स गरिरहेका हुन्छन् । त्यसले पनि हामीलाई चुनावमा असर गरेको हो ।

अहिलेको जनादेशलाई चाहिँ कसरी बुझ्ने त ? कांग्रेस ओह्रालो लागेको हो कि बामपन्थी मिलेरमात्र उनीहरु जितेका हुन् ?

प्रधानमन्त्रीको रुपमा ओलीजीले एकखालको जनादेश पाउनुभएको छ । भोलिका लागि उहाँ नै नेता हो भन्ने म्यासेज गएकै हो । स्थानीय चुनावदेखि नै एमालेले राम्रो परफरमेन्स दिएको हो । २०१४ को भारतको चुनाव हेर्ने हो भने पनि मोदीजी हिरो फिगरको रुपमा आउनुभयो,कांग्रेसको फिगर निकै तल झरेको हो । मोदीजे गुजरात मोडलको विकासलाई मार्केटिङ गर्नुभयो ।

यसपटक मतदाताको बीचमा आफ्नो एजेण्डाको मार्केटिङ ओलीजीले गर्नुभयो, हामीले गर्न सकेनौं । हामीले एजेण्डाको मार्केटिङ गर्न सकेनौं । हामीले गरेका राम्रा कामलाई पनि यसो गर्‍यौं भन्न सकेनौं । हामीले माओवादीलाई साथमा लिएर जान कहिँ न कहिँ कमजोरी गरेकै हो ।

यसपटक मतदाताको बीचमा आफ्नो एजेण्डाको मार्केटिङ ओलीजीले गर्नुभयो, हामीले गर्न सकेनौं । हामीले एजेण्डाको मार्केटिङ गर्न सकेनौं । हामीले गरेका राम्रा कामलाई पनि यसो गर्‍यौं भन्न सकेनौं ।

माओवादीलाई साथमै राखिरहन नसक्नुको कारण केही भन्नुभएन नेताहरुले बैठकमा ?

माओवादी बस्न नचाहेको हो जस्तो लाग्छ । हामीलाई माओवादीले शंकाको घेरामा राख्यो । कांग्रेस र माओवादीबीच स्थानीय तहको चुनावमा पनि तालमेल भयो । तर, त्यो धेरै फलदायी भएन भन्ने उहाँहरुको निष्कर्ष हुन सक्छ । माओवादीलाई के लाग्यो भने कांग्रेसले हामीलाई भोट हाल्ने रहेनछन् ।

युद्धको बेला अत्यधिक मात्रामा दुःख दिएको पनि कांग्रेसलाई नै हो । स्थानीय चुनावमा पनि त्यस्तो देखिएको हो । माओवादीलाई बढी कम्फरटेबल एमाले नै भयो हेाला । पार्टी एकता नै गर्ने भनेपछि कम्युनिस्ट स्कूलिङका कार्यकर्तामा उत्साह पनि ल्यायो । दुवैको कुरा मिल्यो । एमालृेलाई बहुमतका लागि माओवादी चाहिएको थियो, माओवादीलाई चुनाव जित्नका लागि एमाले चाहिएको थियो । हामीले ६०/४० मा जाने अवस्था पनि थिएन ।

 

अन्तर्राष्ट्रिय मित्रहरु पनि लागे होलान् । हामीले नलिए कांग्रेसले लिन्छ भन्ने एमालेलाई लाग्यो होला । तर, कांग्रेसले ४० प्रतिशत सिट छाड्न सक्ने थिएन । जसरी एमालेले माओवादीलाई हाले हाम्राले भोट हाल्ने थिएनन्, त्यो हुँदा उनीहरु पनि हार्ने, हामी पनि हार्ने हुन्थ्यो ।

तपाई कांग्रेसभित्र एमालेलाई साइजमा राख्न माओवादीसँग चुनावमा मिलेर जानुपर्छ भन्ने नेता हो, वामपन्थी एकतापछि पनि तपाईले प्रचण्डलाई कांग्रेसले प्रधानमन्त्रीको प्रस्ताव गर्छ भन्नुभएको थियो, अहिले तपाईहरुको प्रस्ताव काम लागेन ?

राजनीति भनेको पावर हो,यसमा धेरै खाले गेम हुन्छन् । गठबन्धन भइरहेका बेला प्रचण्डलाई प्रधानमन्त्री अफर गर्छौर्ं भन्नुहुँदैनथ्यो भन्ने कुरा पनि आए । तर, सबै कुरा त सत्तामा ठोकिन्छ । हामीले कार्ड फाल्यौं,उहाँले मान्नुभएन अहिले । अहिले नैतिक रुपमा पनि हामीसँग आउन मिल्दैन प्रचण्डजीलाई । उहाँलाई लहडी र विश्वास नभएको भन्छन् भन्ने भएर पनि अहिले सम्भव भएन ।

तर, नेपालमा २०१६ देखि ठूलो शक्ति र पपुलर नेता अघि बढ्यो भने धेरै अगाडि जाँदैन भन्ने देखिएको छ । त्यस्तो शक्ति वा व्यक्तिलाई रोक्न आन्तरिक र बाहृय धेरै शक्ति लाग्छन् । अहिले ओलीजीले पनि यो जनादेशलाई व्यवस्थापन गर्न सक्नुभएन भने उहाँलाई कहीँ न कहीँ रोक्ने शक्ति सक्रिय हुन्छ ।

भन्नुको मतलब ओलीलाई वा वामपन्थीलाई ५ वर्ष सत्ता चलाउन दिँदैनन् ?

त्यो सम्भावना छ । मैले ओलीजीलाई बीपीको हाइटमा त म लान सक्दिनँ । फरक पार्टीको नेता भएर होइन कि वीपीको हाइटमा त उहाँ पुग्न सक्नुहुन्न । तर, एउटा कुरा तपाई बुझ्नुस वीपीलाई राजा महेन्द्रले कु गरेर फालेको होइन । उनी त माध्यममात्र हुन् । उनको इगो र महत्वकांक्षामा खेल्ने अरुनै थिए । वीपीका अन्तर्राष्ट्रिय फिगर र चाइनसँग लिएको अडान कतिलाई पचेन । वीपीको फिगरका कारण पूरा कार्यकाल खान दिइएन । ओलीजीको पनि त्यस्तो नहोस् ।

तपाईले यसो भन्नु र केही भारतीय पूर्वराजदूहरुले ओलीप्रति गरेका सार्वजनिक टिप्पणी मेल खानु संयोगमात्र हो ?

अहिले केपी ओलीजीले बनाएको जुन व्यक्तित्व छ, राष्ट्रवादी व्यक्तित्व, भलै म त्यसलाई कोट अनकोटमा राष्ट्रवाद भन्छु । भोलि त्यो इमेजलाई लत्याएर अर्को एंगलमा उनी गए भने उनको लोकप्रियता पूरै डाउन हुन्छ । साबिककै अडान लिएर जान्छु भन्ने हो भने पनि धेरै अघि जान दिँदैनन् ।

उहाँलाई अहिले जुन फोन कलहरु आइरहेका छन्, (नरेन्द्र मोदीबाट) ‘टु सम एक्सटेन्ट’ तपाईलाई हामी वेलकम गर्छौ, मिलेर कार्न तयार छौं भनेको हो ।

मोदीजीको भनाइ तपाई आउनुस हामी स्वागछ गर्छौ, सहयोग गर्छौ मिलेर जाउँ भन्नेनै हो । त्यो फ्रेममा उहाँ लाग्नुभयो भने ओलीजीको अडान अर्को एजेण्डामा जान्छ । त्यो प्याराडक्सभित्र उहाँलाई चुनौती छ । हुन त उहाँ धेरै बाठो मान्छे हो । तर, एउटा कुरा एमाले माओवादी गठबन्धनमात्र यहाँका शक्ति होइन । धेरै धेरै शक्तिहरु छन् जसलाई ब्यालेन्स गरेर लानु उहाँका लागि चुनौती छ ।

तर, हामीले बुझ्नुपर्ने अर्को कुरा के पनि हो भने, उहाँको आफ्नो अडानलाई अझ दह्रिलो गरी लानु पर्ने बाध्यता पनि छ । चिनियाँ राष्ट्रपति सि जिनपिङको भिजिट गराउने कुरा पनि उहाँको मनमा होला । मोदीजीलाई पनि जनकपुर र मुक्तिनाथको भ्रमणमा लैजानुछ ।

ओलीले भारत र चीनलाई सन्तुलन मिलाउन गाह्रो छ भन्न खोज्नुभएको हो ?

 

अहिले ओलीजीको मनोविज्ञान चाहिँ उहाँको जुन एजेण्डा छ त्यसमा रहनुहुन्छ जस्तो देखिन्छ । जहाँबाट फोन आए पनि उहाँले अहिले नै आफ्नो राष्ट्रवादी एजेण्डा छाड्नुहोला जस्तो लाग्दैन । जुन अडानका कराण उहाँले चुनाव जित्नुभएको छ, त्यो छाडेर अर्कोतिर लाग्न सक्ने अवस्था छैन । तर, सँगसँगै उहाँको अडानसँग प्रचण्डजीको मान्यता पनि मिल्नुपर्छ ।

राष्ट्रवादी एजेण्डामा अडिरनुपर्ने केही बाध्यता पनि उहाँका सामू छन् । उहाँ अझ अगाडि बढ्न उहाँलाई अहिलेको म्याण्डेटले प्रोत्साहित गरेको होला । उत्तरबाट रेल ल्याउनेदेखि पारवहन, पेट्रोलियम र ठूला आयोजनामा चीनिया लगानी गराउने कुरामा अघि बढाउनुहोला । किनकि उहाँलाई त अहिले त्यसबाट पछि हट्ने जनादेश पनि छैन ।

जहाँबाट फोन आए पनि ओलीजीले अहिले नै आफ्नो राष्ट्रवादी एजेण्डा छाड्नुहोला जस्तो लाग्दैन । जुन अडानका कराण उहाँले चुनाव जित्नुभएको छ, त्यो छाडेर अर्कोतिर लाग्न सक्ने अवस्था छैन ।

तर, उहाँले दुवैलाई ब्यालेन्स गरेर लैजानु पर्छ । सत्ताको स्थायीत्व हुने नहुने कुरा विदेश नीति पनि एउटा आयाम हो । कुनै पनि राजा महाराजा वा ठूलो जनादेश पाउँदैमा पनि हुँदो रहेनछ । दुई तिहाई त वीपीको समयमा पनि थियो नि । तर, वीपीलाई टिक्न दिएनन् । ओलीजीले यो कुरा अवश्य बुझ्नुभएको छ ।

फेरि कांग्रेसकै कुरा गरौं, पार्टीले चुनाव हारेका कारण शेरवहादुर देउवाले नेतृत्व छाड्नुपर्छ भन्ने कुरा पनि आयो,तपाईको राय के हो ?

कांग्रेसमा म शेरबहादुरजी र रामचन्द्रजी दुवै गुटमा नअटेको मान्छे हुँ । म त उहाँहरुका आसेपासेले लाभ लिएर बाँकी रहेको ठाउँमा बस्ने हो । अस्ति चुनावकै बेला उहाँहरुले सुनसरी १ मा अशोक राईजीलाई छाड्नुभयो । जब कि अशोकजी मेरो जिल्लाको मान्छे । उहाँसँग तालमेल हुँदा त मसँग गर्नुपर्ने हो, तर सभापतिका नजिकका साथीहरुलाई जिताउन तालमेल गरियो ।

तर, पनि चुनाव हार्दैमा नेतृत्वले छाड्नुपर्छ भन्ने कुरा हुँदैन ।

तर, शेरबहादुर देउवाले आफूपछि पत्नी आरजुलाई तयार पार्दै जानुभएको चाहिँ देखियो होइन त ?

शेरवहादुरजी मेरो पूरानो मित्र हो । उहाँ परिवारवाद खडा गर्ने खालको मान्छे त होइन ।

तर, सत्तामा अहिले म्याडमै चल्छ पूरै, मन्त्रीहरु फाइल बोकेर आरजु म्याडमसमक्ष पुगिरहेका हुन्छन् नि ?

त्यो त मलाई थाहा भएन । बाहिर अनेक कुरा आइरहेका छन्, त्यो बेग्लै कुरा हो । यसबारेमा मैले सँगै काम नगरेको हुनाले बोल्न मिल्दैन । व्यक्तिगत रुपमा मैले देउवाजीलाई मैले चिनेअनुसार उहाँ बिन्दास खालको मान्छे हो, परिवारवादमा आशक्त हुने मान्छे चाहिँ होइन । उहाँको श्रीमतीलाई चुनाव लडाउनु कुरा सक्षम मान्छे भनेर उठाउनुभयो होला । तर, सभापति नै बनाउने गरी अघि बढाउने कुरा मलाई लाग्दैन ।

राष्ट्रियसभामा लैजानुपर्‍यो भनेर विज्ञप्ति आइसक्यो त ?

मलाई त्यस्तो लाग्दैन । महिला साथीहरुले भन्नुभयो होला । सदासयसम्म उहाँप्रति होला । अहिलेसम्म बैठकमा सहभागी भए अनुसार उहाँको नाम आएको पनि छैन र त्यसो नहोला ।

तपाईको प्रतिक्रिया